Մարտի 13-ին ծնվել է բանաստեղծ Եղիշե Չարենցը…

Ե՛ս եմ հիմա – մի պոետ․ և իմ անունը – Չարենց –
Պիտի վառվի դարերում, պիտի լինի բա՜րձր ու մեծ:

Ես եկել եմ դարերից ու գնում եմ հաղթական
Դեպի դարերը նորից՝ դեպի վառվող Ապագան:

21 thoughts on “Ծնունդդ շնորհավոր, Եղիշե Չարենց”
  1. Գիշերն ամբողջ հիվանդ, խելագար,
    Ես երազեցի արեւի մասին:
    Շուրջս ո՛չ մի ձայն ու շշուկ չկար –Գունատ էր շուրջս՝ գիշեր ու լուսին:
    Ես երազեցի արեւի ոսկին,
    Տենչացի նրա հրաշքը խնդուն՝
    Ուզեցի սիրել շշուկն իմաստուն՝
    Արեւանման, արնավառ խոսքի, –
    Բայց շուրջս այնպես գունատ էր, տկար –
    Խոսքեր չկային, ու արեւ չկար …

    1. Հրդեհի աստված, հրդեհ ու կրակ,
      Օ, Վահագն արի: – Տեսնում եմ ահա,
      Որ ծիծաղում ու քրքջում են նրանք
      Արնաքամ ընկած դիակիդ վրա:
      Թե մի՞ֆ էիր դու … Եկան երգեցին
      Մի հին իրիկուն գուսանները ծեր,
      Որ հզո՜ր ես դու, հրոտ, հրածի՜ն,
      Որ դո՜ւ կբերես փրկությունը մեր:
      Եվ հավատացինք, հարբած ու գինով,
      Որ դու կաս՝ հզոր, մարմնացում Ուժի՛ –
      Իսկ նրանք եկան՝ արյունով, հրով
      Մեր երկիրը հին դարձրին փոշի …
      Եվ երբ քարշ տվին դիակդ արնաքամ,
      Որ նետեն քաղցած ոհմակներին կեր –
      Մեր կյանքի հիմներն անդունդը ընկան

  2. Կապույտը հոգու աղոթանքն է, քույր,
    Կապույտը — թախիծ.
    Կապույտը — կարոտ թափանցիկ, մաքուր,
    Ու հստակ, ու ջինջ:

    Կապույտը քրոջ աչքերի անհուն
    Առավոտն է թաց:

    Կապույտում հոգիս մի հին իրիկուն
    Անզո՜ր հեծկլտաց:

    Կապույտը ծեգին աղոթքի կանչող
    Ղողանջն է զանգի:
    Կապույտը — արցունք, ու կապույտը — ցող
    Հոգու, երկնքի:

    Կապույտում անսուտ խոսքեր են հոսում
    Երկնքից — երկինք:
    Հոգիս — Կապույտի լաբիրինթոսում
    Սրբացած կնիք:

    Այն, որ չի եղել, որ պե՛տք է լինի
    Մանկական սրտում —
    Հոսում է, որպես լուսավոր գինի —
    Հոգու կապույտում:

    1. Կապո՜ւյտի մեջ, կապո՜ւյտի մեջ — արևի ոսկին:
      — Քնի՛ր, քնի՛ր, կապո՛ւյտ աղջիկ, չզարթնես ծեգին:

      Կարապները լճերի մեջ, ջրերի վրա
      Դեռ քնել են, դեռ նիրհում են. կարթնանան հիմա:

      Ու զանգերը ղողանջում են՝ կարկաչուն, հնչուն,—
      Փախցնում են աստղերի չուն և կանչո՛ւմ, կանչում:

      Խաչը վանքի, ե՛րգը զանգի — կապույտում վերջին.
      — Զարթի՛ր, զարթիր, կապո՛ւյտ աղջիկ, ու նայի՛ր խաչին…

      Նա ոսկի է, երկի՛նք նետած մի կտոր ոսկի.
      Նա — մի երազ, ոսկի միրաժ արթնացած խոսքի:

      Ու արևի թևը ահա լճերի նիրհում
      Հրդեհում է աստղանկար տրտմության հեռուն…

      Ու մարում են, ու մեռնում են այն աստղերը, տե՛ս:
      Արթնացել են կարապները ու կանչո՛ւմ են մեզ:

      Քույր, վայրկյանը սրբազան է — բռնկում ու մահ.
      Կարապները, որ կանչում են, կմեռնեն հիմա:

      Ու կմարի խաչը վանքի կապույտում վերջին.
      — Զարթիր, զարթիր, կապո՛ւյտ աղջիկ,— ու նայի՛ր խաչին…

  3. Նոր լույս ծագեց աշխարհին։

    Ո՞վ այդ արեւը բերեց։–
    Ահա ոսկյա մի արեւ՝
    Ճարագումով իր հրե՝
    Այգաբացի փուրփուրե
    Նժույգների վրա հեծ՝
    Նոր աշխարհին ու մարդուն
    Հղում Է լույս զվարթուն,
    Նոր աշխարհին ու մարդուն
    Ո՞վ բերեց լույսն այս արթուն,
    Օ, ու՞մ ձեռքով վառվեց, ու՞մ։
    Հրակարմիր, հրավարս,
    Ադամանդյա լույսը այս։-
    Կքած կյանքի բեռի տակ,
    Խոր գերության ընթերքում,
    Իմաստության մի գետակ
    Հիմարության համերգում–
    Քանի տարի, քանի դար
    Վկայեցիր անհերքում…
    Ափերին այս խավարթչին,
    ՈՒր հայրենիքն էր մեր հին,–
    Չկա՞ր արդյոք գեթ մի հորդ,
    Լուրթ՝ հոսելով դարից-դար՝
    Մթության մեջ այն համար
    Այս այգաբացն էր կրում,
    Հուր այգաբացն այս հեռու՝
    Հնուց պահած իր ջրում
    Օ, ըղձական այս հեռուն…
    Կքած կյանքի բեռի տակ՝
    Վոգի անքոր, հուր գետակ…
    Ահա վառվում է մեր նոր
    Հաղթանակի լուսը բորբ.
    Լվանում է նա հիմա
    Վառվող ոգին մեր անմահ,
    Չքնաղ արեւն այդ արի,
    Վառված հրով աշխարհի…
    Չկա ուրիշ արեւ էլ.
    Նա է միայն, որ դարեր
    Անմար՝ պիտի արեւէ…

    Լույսով վառված սակայն այդ՝
    Նժարներից հիմա մենք
    Հիմարությամբ չթափենք
    Իմաստությունն այն արար.–
    Մեր անցյալի խորամիտ
    Էջն այն արդար ու ռամիկ՝
    Մեծահանճար ու վարար…

    1. Մենք բոլորս, որ գնում ենք մենակ,

      Մենք բոլորս, որ գնում ենք մենակ, տրտում,
      Որ գնում ենք խանութներում գինի ու հաց,
      Որ փնտրում ենք անկարելի մի խնդություն,
      Բայց չենք գտնում՝ վազքով տարված ու զբաղված.-
      Մենք բոլորս, որ, հոգնաբեկ, չենք նայում վեր –
      Մոռանալով աշխարհային չարը, բարին՝
      Տրտո՜ւմ կօրհնենք մի իրիկուն օրերը մեր –
      Ու կնայենք Հարդագողի ճանապարհին…
      1917

  4. Ո՞վ կհանդիպի, ո՞վ կբարեւի,
    Ու՞մ հոգեհամբույր խոսքը կլսեմ:
    Ու՞մ ուրախացած դեմքը կարեւի՝
    Բարեկամական հրճվանքով վսեմ: Ո՞վ կհամբուրի, ո՞վ կհեկեկա,
    Ո՞վ կհիանա անսուտ հրճվանքով:
    գուցե աշխարհում, դուրսը մեկը կա,
    Որ ապրում է իմ անուրախ կյանքով: ուցե իմ սրտում, երգերում իմ մութ,
    Խոսքերում՝ ասված իմ հոգու մասին –
    Հեռավոր մեկի անրջանքն եմ սուտ՝
    Նետված աշխարհի անսուտ երազին: ուցե՝ ապրելով նրա երազում՝
    Երգում եմ նրա տագնապները խոր –
    Եվ թվում է ինձ աշխարհի մուժում,
    Որ ի՛նձ եմ երգում, կյանքս մենավոր: – – Ողջո՜ւյն քեզ, անհայտ, անծանոթ ընկեր,
    Խաղաղությո՜ւն քեզ, հեռավոր եղբայր.
    – Ողջո՜ւյն ձեզ վաղվա չծնված կյանքեր:
    – Ես՝ եղբայրորեն ու մտերմաբար՝
    Ողջունում եմ ձեզ անցած խավարի
    Իմաստուն, տխուր ժպիտով բարի …

    <>

  5. Գիշերն ամբողջ հիվանդ, խելագար,
    Ես երազեցի արեւի մասին:
    Շուրջս ո՛չ մի ձայն ու շշուկ չկար –
    ունատ էր շուրջս՝ գիշեր ու լուսին:
    Ես երազեցի արեւի ոսկին,
    Տենչացի նրա հրաշքը խնդուն՝
    Ուզեցի սիրել շշուկն իմաստուն՝
    Արեւանման, արնավառ խոսքի, –
    Բայց շուրջս այնպես գունատ էր, տկար –
    Խոսքեր չկային, ու արեւ չկար …

  6. Ճամփին

    Օրորվելով կառքն էր վազում սրընթաց
    Դաշտի միջին, ճանապարհով ցեխապատ:
    Թոնն էր մաղում միապաղաղ, ցուրտ ու թաց:
    Օրն էր մարում հիվանդոտ ու մեղմ-վհատ:

    Օրորվում էր կառքը, վազում ու վազում:
    Կառապանը երգում էր մի ինչ-որ երգ:
    Թոքախտավոր կինն էր մոտիս դառն հազում:
    Մութն էր գրկում արևմուտք ու արևելք:

    Թոնն էր մաղում միապաղաղ, ցուրտ ու թաց:
    Ագռավները անցնում էին քրքջալով:
    Թոքախտավոր կինը տխուր հեծկլտաց:
    Քամին անցավ՝ մեկի մասին ողբալով:

    Եվ կառապանն, օրորվելով, դեռ երկար
    Երգում էր իր օրերի երգը անգույն:
    Գնում էինք: Ո՞ւր — չգիտեմ: Վերջ չկար:
    Գնում էինք: Անխոս: Անձայն: Ու անքուն…

  7. Առավոտ

    Իմ անցած օրերի պես,
    Հնացած օրերի պես,
    Ես արդեն հեռացել եմ
    Հնացել եմ ես:
    Ես արդեն հնացել եմ
    Ես արդեն հիմա ծե´ր եմ,
    Հեռացել ու անցել եմ _
    Ծերացել եմ ես:
    Բայց այս վառ օրերի մեջ,
    Երբ հողմերն աղմկում են,
    Աղմկում ու երգում է
    Անցած սիրտը իմ.
    Ես արդեն հիմա ծե´ր եմ,
    Ինձ կարծես հմայել են,
    Եվ իմ իմ սիրտը պահել է
    Կրակները հին: _
    Ախ, գիտեմ, որ այդ դո´ւ ես,
    Որ այդպես հմայում ես,
    Հմայում ու նայում ես
    Օրերում այս հուր:
    Դու անուշ կարկաչում ես,
    Դու կանչող մի հնչյուն ես,
    Կարկանչում ու կանչում ես,
    Չգիտեմ, թե ո՞ւր:
    Եվ հիմա ես լսում եմ,
    Որ վերջին երազում իմ
    Քո կարոտն սկսկում է
    Իմ հոգին հուզել_
    Ես կարծես ծերացե´լ եմ.
    Ծերացել ու դարձել եմ
    ՈՒ նորից երազել եմ
    Կարոտանք ու սեր…

  8. Մարիոնետ

    Կամաց, կամաց, կամաց, կամաց,
    Ոտքերն հողին, հողին, հողին`
    Եկավ-գնաց, եկավ-գնաց,
    Գունատ, դեղին, գունատ, դեղին։

    Ձեռքը շարժեց – մեկ վեր, մեկ վար,
    Ոտքը խփեց – մեռե՛լ, մեռե՛լ, –
    Առաջ եկավ դժվա՜ր, դժվա՜ր,
    Ձեռքը շարժեց մեկ վար, մեկ վեր։

    Ահա՛, ահա՛, – թեքվե՜ց, թեքվե՜ց,
    Կընկնի՛, կընկնի՛․․․ բայց չէ՛, նայի՛,
    Շուրթը շրթից դանդաղ ջոկվեց,
    Մնաց մի պահ` աչքը մահի։

    Ու սո՜ւր ճչաց` կարծես բռնի
    Աչքերն, անշարժ, հեռուն գամած.-
    Այդպես հոգի՛ս պիտի մեռնի –
    Կամա՜ց, կամա՜ց, կամա՜ց, կամա՜ց․

    1. Ո՞վ կհանդիպի, ո՞վ կբարևի,
      Ու՞մ հոգեհամբույր խոսքը կլսեմ:
      Ու՞մ ուրախացած դեմքը կարևի՝
      Բարեկամական հրճվանքով վսեմ:
      Ո՞վ կհամբուրի, ո՞վ կհեկեկա,
      Ո՞վ կհիանա անսուտ հրճվանքով:
      գուցե աշխարհում, դուրսը մեկը կա,
      Որ ապրում է իմ անուրախ կյանքով:
      Գուցե իմ սրտում, երգերում իմ մութ,
      Խոսքերում՝ ասված իմ հոգու մասին –
      Հեռավոր մեկի անրջանքն եմ սուտ՝
      Նետված աշխարհի անսուտ երազին:
      Գուցե՝ ապրելով նրա երազում՝
      Երգում եմ նրա տագնապները խոր –
      Եվ թվում է ինձ աշխարհի մուժում,
      Որ ի՛նձ եմ երգում, կյանքս մենավոր:
      -Ողջո՜ւյն քեզ, անհայտ, անծանոթ ընկեր,
      Խաղաղությո՜ւն քեզ, հեռավոր եղբայր.
      – Ողջո՜ւյն ձեզ վաղվա չծնված կյանքեր:
      – Ես՝ եղբայրորեն ու մտերմաբար՝
      Ողջունում եմ ձեզ անցած խավարի
      Իմաստուն, տխուր ժպիտով բարի …

  9. Կյանքը
    Կյանքը – երգի, երկնքի՜ պես անհո՜ւն, անհո՜ւն,
    Կյանքը – կորած աստղերի՜ պես հազարանուն:
    Կյանքը – կրակ ճահիճներում՝ կա ու չկա, –
    Կյանքը – ճամփորդ, սպասված հյուր, որ պետք է գա:
    Կյանքը – երգի, երկնքի՜ պես անհո՜ւն, անհո՜ւն, –
    Կյանքը – կորած աստղերի՜ պես հազարանուն …

  10. Կուզեմ երգում իմ այս
    Հոգիս հրթի՜ռ դառնա,
    Թռչի հեռուն հրկե՜զ.-
    Ամեն անցորդ ապրի,
    Ամեն անցորդ զգա
    Խենթությունը երգիս…
    Կուզեմ շնչում երգիս
    Ամե՛ն անցորդ զգա –
    Խենթությո՜ւնս հրկեզ,
    Խնդությո՛ւնս հսկա…

  11. Որքան դաշտեր որ կան 1919-1920

    Որքան դաշտեր որ կան,
    Որքան որ կան լեռներ,
    Որքան գյո՜ւղեր, հյո՜ւղեր,
    Ու քաղաքներ հսկա –
    Կուզեմ ողջույն այնքան
    Հոգուս խորքից թեւե՜ր.
    Կուզեմ ամե՛ն ժխոր
    Հոգիս ապրի, զգա:-
    Կուզեմ երգում իմ այս
    Հոգիս հրթի՜ռ դառնա,
    Թռչի հեռուն հրկե՜զ.-
    Ամեն անցորդ ապրի,
    Ամեն անցորդ զգա
    Խենթությունը երգիս…
    Կուզեմ շնչում երգիս
    Ամե՛ն անցորդ զգա –
    Խենթությո՜ւնս հրկեզ,
    Խնդությո՛ւնս հսկա…

  12. ԱՆՔՆՈՒԹՅՈՒՆ

    Դոփում են, դոփում են, դոփում են ձիերը,
    Մթի մեջ դոփում են, խփում են պայտերը,
    Պայտերը խփում են, խփում են հողին.
    Անծայր է գիշերը, անհայտ է ուղին:

    Գնում են, գնում են, գնում են ձիերը,
    Մոտիկ են, հեռու են, դոփում են պայտերը,
    Պայտերը դոփում են քունքիս մեջ հիմա.
    Անհայտ է աշխարհը`անցում է ու մահ:

  13. Կյանքը – երգի, երկնքի՜ պես անհո՜ւն, անհո՜ւն, –
    Կյանքը – կորած աստղերի՜ պես հազարանուն:
    Կյանքը – կրակ ճահիճներում՝ կա ու չկա, –
    Կյանքը – ճամփորդ, սպասված հյուր, որ պետք է գա:
    Կյանքը – երգի, երկնքի՜ պես անհո՜ւն, անհո՜ւն, –
    Կյանքը – կորած աստղերի՜ պես հազարանուն …

  14. Մենք բոլորս, որ գնում ենք մենակ, տրտում,
    Որ գնում ենք խանութներում գինի ու հաց,
    Որ փնտրում ենք անկարելի մի խնդություն,
    Բայց չենք գտնում՝ վազքով տարված ու զբաղված.-
    Մենք բոլորս, որ, հոգնաբեկ, չենք նայում վեր –
    Մոռանալով աշխարհային չարը, բարին՝
    Տրտո՜ւմ կօրհնենք մի իրիկուն օրերը մեր –
    Ու կնայենք Հարդագողի ճանապարհին…

  15. Կյանքը
    Կյանքը – երգի, երկնքի՜ պես անհո՜ւն, անհո՜ւն, –
    Կյանքը – կորած աստղերի՜ պես հազարանուն:
    Կյանքը – կրակ ճահիճներում՝ կա ու չկա, –
    Կյանքը – ճամփորդ, սպասված հյուր, որ պետք է գա:
    Կյանքը – երգի, երկնքի՜ պես անհո՜ւն, անհո՜ւն, –
    Կյանքը – կորած աստղերի՜ պես հազարանուն …

  16. Լույսով վառված սակայն այդ՝
    Նժարներից հիմա մենք
    Հիմարությամբ չթափենք
    Իմաստությունն այն արար.–
    Մեր անցյալի խորամիտ
    Էջն այն արդար ու ռամիկ՝
    Մեծահանճար ու վարար

  17. Ո՞վ կհանդիպի, ո՞վ կբարեւի

    Ո՞վ կհանդիպի, ո՞վ կբարեւի,
    Ու՞մ հոգեհամբույր խոսքը կլսեմ:
    Ու՞մ ուրախացած դեմքը կարեւի՝
    Բարեկամական հրճվանքով վսեմ: Ո՞վ կհամբուրի, ո՞վ կհեկեկա,
    Ո՞վ կհիանա անսուտ հրճվանքով:
    գուցե աշխարհում, դուրսը մեկը կա,
    Որ ապրում է իմ անուրախ կյանքով: ուցե իմ սրտում, երգերում իմ մութ,
    Խոսքերում՝ ասված իմ հոգու մասին –
    Հեռավոր մեկի անրջանքն եմ սուտ՝
    Նետված աշխարհի անսուտ երազին: ուցե՝ ապրելով նրա երազում՝
    Երգում եմ նրա տագնապները խոր –
    Եվ թվում է ինձ աշխարհի մուժում,
    Որ ի՛նձ եմ երգում, կյանքս մենավոր: – – Ողջո՜ւյն քեզ, անհայտ, անծանոթ ընկեր,
    Խաղաղությո՜ւն քեզ, հեռավոր եղբայր.
    – Ողջո՜ւյն ձեզ վաղվա չծնված կյանքեր:
    – Ես՝ եղբայրորեն ու մտերմաբար՝
    Ողջունում եմ ձեզ անցած խավարի
    Իմաստուն, տխուր ժպիտով բարի …

Թողնել պատասխան

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով